Шығыс Қазақстанның бұл қасиетті орны Түркістанмен бір қатарға қойылады. Қарапайым, көзге түспейтін тас қорым XIX ғасырдың ортасында салынып, бірнеше рет қайта салынған.
Қабірді тұрғызу тарихы 1924 жылы Ырғызбайдың ұрпағы Шыныбайдың осы жерге қоныстанған кезден бастау алады. Ол түс көреді, түсінде ата-бабасы оған ескерткіш салуды өтінеді, ал сыйақы ретінде Шыныбайда үш ұл дүниеге келеді дейді. Шыныбай тас қоршау тұрғызады және бәрі емші болжағандай болады. Қабірдің сиқырлы күші, оның емдік қасиеттері туралы даңқ осылай басталады.
Досқанаұлы Ырғызбай 1787 жылы туып,1850 жылы дүниеден өткен. Ол өзінің дәрігерлік қасиетімен танылған, шөппен, сүйек емдеуші болды, диагнозды пульспен анықтай білген. Емші адамдарды көшпелі ортада танымал тері аурулары – қара шешектен емдеген. Емдеу кезінде хирургиялық құралдарды қолданған деген қауесет бар.
Ырғызбай үлкен даңққа ие болды. Оның науқастарының арасында Ұлы Абайдың әкесі – Кұнабай да болды, ол емделгені үшін ризашылық білдіріп, оған құлынымен бие сыйлап: «Алла қаласа, сіз бұл жылқымен мұқтаждық көрмейсіз»,- дейді. Ырғызбайдың емдік қасиеті туралы даңқ ғасырлар бойы сақталған.
1990 жылы жергілікті тұрғындар Ырғызбай қабірінің үстіне кесене тұрғызды. Қабір соңғы рет 2014 жылы қалпына келтірілді.
Осы уақытқа дейін адамдар оның қабіріне түнеп, ем алып, тілек тілеген.
Орналасқан жері
Ырғызбай Досқанаұының кесенесі Тарбағатай ауданында, Ақсуаттан солтүстік-батысқа қарай 63 шақырым жерде орналасқан.
Өскемен қаласының облыс орталығынан Ырғызбай Досқанаұлы кесенесіне дейін – 420 км (Қалбатау, Көкпекті арқылы Зайсан тас жолымен оңға Боғас бекетіне қарай бұрылу, оңға Аягөз тас жолымен бұрылу, одан әрі көрсеткіш бойынша кесенеге дейін).
Мұны білген жөн
Кесене жанынан мешіт, қонақ үй, мұражай салынды, онда әлемнің түкпір-түкпірінен 600-ден астам жәдігерлер жиналды және екі мыңнан астам көне кітаптарға арналған кітапхана, олардың арасында XVII-XVIII ғасырларда жазылған Ибн-Синаның медициналық трактаттары да бар.